Ciceros udfordring

Et sprogteoretisk essay

Författare

  • Karsten Hvidtfelt Nielsen Aarhus Universitet

DOI:

https://doi.org/10.52610/rhs.v7i25.251

Abstract

Disciplinen retorik rummer to indbyrdes uforenelige holdninger til sprog: erkendelse og teknik. Er den første type retorik indgået som frugtbart element i nutidens sprog- og litteraturforskning, er den anden type endnu næppe blevet reciperet i sin egenart. Artiklen argumenterer for at denne asymmetri er betinget af spr ogteoretiske faktorer og bringer fire eksempler på vanskelighederne ved at forstå en rent teknisk funderet retorik. Afslutningsvis forsøger artiklen at skitsere rammerne for en sprogopfattelse som indfrir den tekniske retoriks erkendelsesskepsis.

Författarbiografi

Karsten Hvidtfelt Nielsen, Aarhus Universitet

Karsten Hvidtfelt Nielsen er lektor på Germansk Institut, Aarhus Universitet. Han har blandt andet skrevet An Ideal Critic. Cieronian Rhetoric and Contem porary Criticism (Bern 1995) og Interpreting Spinoza’s Arguments. Toward a Formal Theory of Consistent Language Sccepticism (New York 2003).

Referenser

Aarsleff, Hans (1982): From Locke to Saussure. Essays on the Study of Language and Intellectual Histor y. London.

Alexander, Werner (1993): Hermeneutica Generalis. Zur Konzeption und Entwicklung der allgemeinen Verstehenslehre im 17. und 18. Jahrhundert. Stuttgart.

Apel, Karl-Otto (1963): Die Idee der Sprache in der Tradition des Humanismus von Dante bis Vico. Bonn.

- (1973): Transformationen der Philosophie, 2 bind. Frankfurt am Main.

- (1993): ”Pragmatische Sprachphilosophie in transzendentalsemiotischer Begründung”, i: Stachowiak, Herbert (red.): Sprachphilosophie, Sprachpragmatik und formative Pragmatik (= 4. bind af Pragmatik. Handbuch pragmatischen Denkens). Hamburg, side 38-61.

Austin, John L. (1962): How To Do Things With Words. Oxford.

Berge, Kjell Lars (1998): ”Retorikken og tekstologien”; i: Rhetorica Scandinavica, nr. 6, side 60-73.

Bloom, Harold (1973): The Anxiety of Influence: A Theory of Poetry. New York.

- (1975): A Map of Misreading. New York.

Bornscheuer, Lothar (1976): Topik. Zur Struktur der gesellschaftlichen Einbildungskraft. Frankfurt am Main.

Carnap, Rudolf (1934): Logische Syntax der Sprache. Wien. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-662-25375-5

Chomsky, Noam (1966): Cartesian linguistics. A chapter in the history of rationalist thought. New York

– (1969): “Quine’s Empirical Assumptions”, i: Davidson, D. & Hintikka, J. (red.): Words and Objections. Dordrecht, side 53-68.

Cloeren, Hermann J. (1988): Language and Thought: German Approaches to Analytic Philosophy in the 18th and 19th Centuries. Berlin. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110865684

Dascal, Marcelo & Gross, Alan G. (1999): “The Marriage of Pragmatics and Rhetoric”, i: Philosophy and Rhetoric, nr. 32, side 107-130. DOI: https://doi.org/10.1353/par.1999.0001

Derrida, Jacques (1972): Marges de la philosophie. Paris.

- (1987): Psyché. Inventions de l’autre. Paris.

Finsen, Hans Carl (2001): Die Rhetorik der Nation. Redestrategien im nationalen Diskurs. Tübingen.

Foucault, Michel (1966): Les mots et les choses. Paris.

Fumaroli, Marc (1980): L’Age de l’éloquence. Rhétorique et ’res literaria’ de la Renaissance au seuil de l ’époque classique. Génève.

Gadamer, Hans-Georg (1960): Wahrheit und Methode. Tübingen.

- (1986a): “Rhetorik, Hermeneutik und Ideologiekritik. Metakritische Erörterungen zu Wahrheit und Methode”, i: Gadamer, Hans-Georg: Gesammelte Werke, bind 2. Tübingen, side 232-250.

- (1986b): “Rhetorik und Hermeneutik”, i: Gadamer, Hans-Georg: Gesammelte Werke, bind 2. Tübingen, side 276-291.

Gardt, Andreas (1994): Sprachreflexion in Barock und Frühaufklärung. Berlin. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110869620

Grassi, Ernesto (1980): Rhetoric as Philosophy. Pennsylvania State University.

- (1990): Vico and Humanism. Essays on Vico, Heidegger, and Rhetoric. New York.

- (1991): Einführung in die humanistische Philosophie. Darmstadt.

Habermas, Jürgen (1962): Strukturwandel der Öffentlichkeit. Neuwied og Berlin.

Hacking, Ian (1988): ”Locke, Leibniz, Language and Hans Aarsleff”; i: Synthese, nr. 75, side 135-153. DOI: https://doi.org/10.1007/BF00872975

Hankamer, Paul (1927): Die Sprache. Bonn.

Heidegger, Martin (1927): Sein und Zeit. Tübingen.

Heinemann, Wolfgang & Viehweger, Dieter (1991): Textlinguistik. Eine Einführung. Tübingen. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111376387

Isermann, Michael (1999): ”Empirismus und empiristische Sprachtheorien”, i: Schmitter, Peter (red.): Sprachtheorien der Neuzeit I. Der epistemologische Kontext neuzeitlicher Sprach- und Grammatiktheorien (= bind 4 af Geschichte der Sprachtheorie). Tübingen, side 136-169.

Jellinek, Max Hermann (1913-14): Geschichte der neuhochdeutschen Grammatik von den Anfängen bis auf Adelung, 2 bind. Heidelberg.

Kalverkämper, Hartwig (2000): “Vorläufer der Textlinguistik: die Rhetorik”, i: Brinker, Klaus m.fl. (red.): Text- und Gesprächslinguistik, bind 1 (= bind 16.1 af Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft). Berlin, side 1-17 DOI: https://doi.org/10.1515/9783110194067-003

Knobloch, Clemens (1988): Geschichte der psychologischen Sprachauffassung in Deutschland von 1850 bis 1920. Tübingen. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111371689

Koerner, Konrad (1989): Praticing Linguistic Historiography. Amsterdam. DOI: https://doi.org/10.1075/sihols.50

MacIntyre, Alisdair (1981): After Virtue. London.

Morris, Charles (1938): Foundations of the Theory of Signs (= bind 1.2 af International Encyclopedia of Unified Science). Chigaco.

Morris, Charles (1946): Signs, Language, Behavior. New York. DOI: https://doi.org/10.1037/14607-000

Nielsen, K. Hvidtfelt (1995): An Ideal Critic. Ciceronian Rhetoric and Contemporary Criticism. Bern.

- (1999): ”Retorisk bevidsthed eller tre vanskeligheder ved at forstå retorik”, i: Andersen, Frits m.fl. (red.): 1700-tallets litterære kultur. Århus, side 203-226.

- (2001a): ”Für die Rhetorisierung der interpretatorischen Textarbeit. Ein sprachtheoretischer Kommentar zu Hans Carl Finsen Die Rhetorik der Nation”, i: Augias, nr. 60, side 3-17.

- (2001b): ”Wirken oder Wissen. Zur Rhetorizität des Sprechens”, i: Augias, nr. 56-59, side 75-92.

- (2002): ”Cicero und Wittgenstein. Zur Verortung des rhetorischen Sprechens”, i: Rhetorik. Ein internationales Jahrbuch, nr. 21, side 102-118.

- (2003): Interpreting Spinoza’s Arguments. Toward a Formal Theory of Consistent Language Scepticism. New York.

Perelman, Ch. (1958): Traité de l’argumentation. La nouvelle rhétorique. Paris.

Petrus, Klaus (1997): Genese und Analyse. Logik, Rhetorik und Hermeneutik im 17. und 18. Jahrhundert. Berlin. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110820430

Quine, Willard V. O. (1960): Word and Object. Cambridge Mass.

- (1969): “Reply to Chomsky”, i: Davidsen, D. & Hintikka, J. (red.): Words and Objections. Doordrecht, side 302-311.

Richelle, Marc N. (1993): B. F. Skinner. A Reappraisal. Hilldale.

Searle, John R. (1987): “Indeterminacy, Empiricism, and the First Person”, i: The Journal of Philosophy, nr. 84, side 123-146. DOI: https://doi.org/10.2307/2026595

Skinner, B. F. (1957): Verbal Behavior. Englewood Cliffs. DOI: https://doi.org/10.1037/11256-000

Stabbon, John (2001): The New Behaviorism. Philadelphia.

Strauss, Leo (1953): Natural Right and History. Chicago.

Yngve, Victor H. (1986): Linguistics as Science. Bloomington.

Yngve, Victor H. (1996): From Grammar to Science. Amsterdam. DOI: https://doi.org/10.1075/z.80

##submission.downloads##

Publicerad

2025-12-16

Referera så här

Hvidtfelt Nielsen, K. (2025). Ciceros udfordring: Et sprogteoretisk essay. Rhetorica Scandinavica, 7(25), 29–44. https://doi.org/10.52610/rhs.v7i25.251