Tid for Tale
Overgangsritual og kongelege balansekunstar
DOI:
https://doi.org/10.52610/rhs.v8i32.229Abstract
Ved årsslutt taler dei tre skandinaviske monarkane til nasjonen. Tradisjonane har oppstått det siste dryge hundreåret, men til ulik tid og i ulike kontekstar. Den danske nyttårstalen har røter i hoffmiljøet på 1800- talet, den norske oppstod frå eksil under okkupasjonen, medan svenskekongen fyrst kom til i 1973. Talane følgjer faste mønster og presenterer ingen nyheiter, men er likevel svært populære program. Artikkelen skildrar etableringa av tradisjonane, analyserer innhaldet og drøftar rolla den nasjonale talsmannen speler. Taletradisjonane vert sett som del av ein ritualiseringsprosess: Det er historia om ei kongsrolle som skiftar arena frå realmakt til symbolmakt, og samlande ritual er ein hovudpilar under denne makttrona.
Referenser
Kjelder
Danske talar frå 2. verdskrig er kopi frå Politiken
Danske talar frå 1945-1971 er kopi frå Berlingske
Tidende
Danske talar frå 1972-1999 er kopi frå Kabinetsekretariatets arkiv på Amalienborg, København
Norske talar før og under 2. verdskrig er utskrift frå
NRK Radio sitt arkiv, Oslo
Norske talar frå 1945-1956 er kopi frå talereferatet i Aftenposten
Norske talar frå 1957-1999 er kopi frå Kabinettssekretariatet ved Det Kgl. Slott, Oslo,
Norske talar frå 2000-2003 er elektronisk
utskrift frå www.kongehuset.no
Svenske talar frå 1973-1999 er kopi frå Kungl. Hovstaterna ved Kungl. Slottet, Stockholm
Opplysningar om sendeskjema, medieprioritering
m.m
Hallo! Hallo! 1925 – 1940 og Programbladet 1945
– 1999 (Norske programblad, men òg med oversikt
over dei andre sendeskjema.)
Taledekning- og respons, m.m:
Diverse årgangar 1945-1999 av
- Berlingske Tidende (dansk)
- Politiken
- Aftenposten (norsk)
- Dagbladet
- Dagens Nyheter (svensk)
- Svenska Dagbladet
Ratingtal:
Ratingtal frå DR TV Medieforsking, Danmark
Ratingstal frå NRK-Forskingsavdelinga, Noreg
Ratingtal frå Sveriges Television AB, SVT Planering,
Stockholm
Anderson, Benedict (1991): Imagined Communities. Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. Verso, London.
Angell, Svein Ivar (1998): Dei nasjonalstatlege nøkkelsymbola i Skandinavia – sett på bakgrunn av den nasjonalstatlege utviklinga, forskingsrapport frå prosjektet ”Nasjonale symbol og ritual i Norden”. Diaforsk, Oslo.
Bendtsen, Lis Jytte (1992): Dronningens nytårstale 1990. En sproglig og retorisk undersøgelse af dronning Margrethes nytårstale 1990. Uprenta universitetsoppgåve, København.
Blehr, Barbro (2001): ”’Vi borde ha en nationaldag’ – Svenske forslag og forhåpninger”, i Brit Marie Hovland og Olaf Aagedal (red.): Nasjonaldagsfeiring i fleirkulturelle demokrati. Nord 2001:4. Nordisk Ministerråd, København.
Bloch, Maurice (1986): From Blessing to Violence. History and ideology in the circumcision ritual of the Merina of Madagascar. Cambridge University Press, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511621673
Botvar, Pål Ketil og Jorun Lunestad (2001): Survey om nasjonale symboler i Skandinavia: en dokumentasjonsrapport. Diakonhjemmets Høgskolesenter, Oslo.
Bourdieu, Pierre (1991): Language and symbolic power. Polity Press, Cambridge.
Cannadine, David (1996): ”The Context, Performance and Meaning of Ritual: The Britich Monarchy and the ’Invention of Tradition’, c. 1820-1977”, i: Eric Hobsbawm & Terence Ranger (red.): The Invention of Tradition. Cambridge University Press, Cambridge.
Dahl, Hans Fredrik (1978): ”Dette er London”: NRK i krig 1940-1945. Cappelen, Oslo
Elvander, Nils (1961). ”Från liberal skandinavism till konservativ nationalism i Sverige”, i: Skandia 27, side 366-386.
Feldbæk, Ole (red.) (1992): Dansk identitetshistorie 4. Danmark og Europa 1940-1990. C.A. Reitzels Forlag, København.
Frost, Hanne (1997): ”Gud bevare Danmark!”, i Samvirke nr. 1/1997.
Garbers, Lis og Sten Høgel (1996): Retorik: levende tale eller tom snak? Nyt nordisk forlag, København. Gjerdåker, Svein, Tor Skålnes og Terje Tvedt (red.)(1994): Nasjonalstaten under press? C.W. Cappelens Forlag a.s, Oslo.
Greve, Tim (1980): Haakon VII: menneske og monark. Gyldendal, Oslo.
Hjorthol, Geir (1996): Forfattaren i eksil. Kjartan Fløgstad og biografien. Forskningsrapport nr. 18. Høgskulen i Volda, Volda.
Hobsbawm, Eric (1996): “Introduction: Inventing Traditions” og “Mass-Producing Traditions: Europe, 1870-1914”, i: Eric Hobsbawm & Terence Ranger (red.) The Invention of Tradition. Cambridge University Press, Cambridge.
Hovland, Brit Marie (2000a): Kongelege jule- og nyttårstalar som nasjonale ritual: tre skandianviske eksempel. Nord 2000:2. Nordisk Ministerråd, København.
- (2000b): Kongeleg symbolmakt: skandinaviske jule- og nyttårstalar som nasjonale ritual. Makt- og demokratiutredningen 1998-2002, rapport nr. 10/2000. Makt- og demokratiutredningen 1998 2002, Oslo.
Hutchinson, John (1994): Modern nationalism. Fontana Press, London.
Jensen, Johan Fjord (1989). ”Dronning Margrethes nytårstaler. Konsensus i ritualer og politik”, i Hans Fink (red.) Arenaer – om politik og iscenesættelse. KULTURSTUDIER nr. 5. Århus Universitetsforlag, Århus.
Jensen, Thorkild Borup (1992): ”Besættelsestidens digte og sange som udtryk for national oplevelse og bevidsthed”, i Ole Feldbæk (red.) Dansk Identitetshistorie 4. Danmark og Europa 1940-1990. C.A. Reutzels Forlag, København.
Jenssen, Anders Todal (1993): ”Flyktninger og innvandrere”, i Bjørn Alstad (red.) Norske meninger: 1946-1993. Bind 2: Norge og nordmenn. Sigma: Oslo.
Langslet, Lars Roar (1996): Kongen taler: utvalg, innledning og intervju med kong Harald. Cappelen, Oslo.
Löfgren, Orvar (1991): ”Att nationalisera moderniteten”, i Anders Linde-Laursen & Jan Olof Nilsson (red.) Nationella identiteter i Norden – ett fullbordat projekt? Nord 1991: 26. Nordiska rådet, Eskiltuna.
– (1993): ”Nationella Arenor”, i Billy Ehn/Jonas Frykman/Orvar Löfgren (red.) Försvenskningen av Sverige. Det nationellas förvandlingar. Bokförlaget Natur och Kultur, Stockholm.
Nielsen, May-Brith Ohman (1995): ”Besynge og beskrive. Å spore vestlendingen i tale og tabeller,” i Reidun Høydal (red.) Nasjon – region – profesjon. Vestlandslæraren 1840-1940. KULTs skriftserie nr. 45. Noregs forskningsråd, Oslo.
Ortner, Sherry B. (1973): ”On Key Symbols”, i American Anthropologist nr. 75/1973, side 1338-46. DOI: https://doi.org/10.1525/aa.1973.75.5.02a00100
Peterson, Bo (1988): Mannaminne: människor, medier, miljöer: en svensk mediehistorie. Nordstedts, Stockholm.
Piø, Iørn (1990): Bogen om julen. Historien om julen og dens traditioner. Sesam, København.
Pryser, Tore (1997): ”Frå kongemakt til folkemakt”, i Nordens historie 1397-1997. 10 essays. Nord 11/1997. DR Multimedie, København.
Sommerfeldt, W.P. (1947): Hans Majestet kong Haakon VII taler 1905-1946: et utvalg og en bibliografi. Nasjonalhjelpen til frihetskampens ofre, Oslo.
Smith, A. D. (1991): National Identity. Penguin, Harmondsworth.
– (1995): The Etnic Origins of Nations. Blackwell, Oxford.
Stråth, Bo (1994): ”The Swedish Path to National Identity in the Nineteenth Century”, i Øystein Sørensen (red.) Nordich Paths to National Identity in the Nineteenth Century. KULTs skriftserie nr. 22. Noregs forskingsråd, Oslo.
Sørensen, Øystein (1998): ”Hegemonikamp om det norske. Elitenes nasjonsbyggingsprosjekter 1770-1945”, i Øystein Sørensen (red.) Jakten på det norske. Perspektiver på utviklingen av en norsk nasjonal identitet på 1800-tallet. Ad Notam Gyldendal, Oslo.
Sørhaug, Tian (1996). Om ledelse. Makt og tillit i moderne organisering. Universitetsforlaget, Oslo.
Turner, Victor (1995). The ritual process, structure and anti-structure. Aldine de Gruyter, New York.
Van Gennep, Arnold (1960) (engelsk utgåve). The Rites of Passage. The University of Chicago Press, Chicago. DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226027180.001.0001
Wendt, Frantz (1978). Danmarks historie 1939-78. Politiken forlag, København.
Østergård, Uffe (1992): Europas Ansigter. Nationale stater og politiske kulturer i en ny, gammel verden. Rosinante, København.
– (1994): ”Nation-Building Danish Style”, i Øystein Sørensen (red.) Nordic Paths to National Identity in the Nineteenth Century. KULTs skriftserie nr. 22. Noregs forskingsråd, Oslo.
Aagedal, Olaf (1997): ”Sorga over folket si prinsesse”, i Etter Diana. Prinsessen som rørte ved sin samtid. Genesis forlag, Oslo.
##submission.downloads##
Publicerad
Referera så här
Nummer
Sektion
Licens
Copyright (c) 2024 Rhetorica Scandinavica
Detta verk är licensierat under en Creative Commons Erkännande-Ickekommersiell-IngaBearbetningar 4.0 Internationell-licens.
Open Access; CC Erkännande-IckeKommersiell-IngaBearbetningar 4.0
